Tai biến mạch máu não (đột quỵ) là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn tật trên thế giới. Bệnh có thể để lại nhiều di chứng nghiêm trọng như liệt nửa người, rối loạn ngôn ngữ, suy giảm trí nhớ, rối loạn nuốt và mất khả năng tự chăm sóc bản thân. Những di chứng này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe, chất lượng cuộc sống của người bệnh mà còn tạo gánh nặng cho gia đình và xã hội.
Tuy nhiên, với sự tiến bộ của y học, đặc biệt là việc triển khai phục hồi chức năng (PHCN) sớm, đúng phương pháp và kiên trì, người bệnh sau tai biến mạch máu não có cơ hội cải thiện khả năng vận động, giao tiếp và từng bước lấy lại sự độc lập trong sinh hoạt hằng ngày.

Nhận biết sớm dấu hiệu tai biến mạch máu não
Tai biến mạch máu não xảy ra khi nguồn máu cung cấp cho một phần não bộ bị gián đoạn hoặc khi mạch máu não bị vỡ, khiến tế bào não bị tổn thương. Đây là tình trạng cấp cứu y tế cần được phát hiện và xử trí kịp thời để hạn chế tổn thương não và các di chứng lâu dài.
Một số yếu tố nguy cơ thường gặp bao gồm: tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, rung nhĩ, bệnh lý tim mạch, đái tháo đường, hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, ít vận động và tiền sử gia đình mắc bệnh.
Để nhận biết sớm đột quỵ, người dân cần ghi nhớ quy tắc F.A.S.T:
F (Face – Khuôn mặt): Mặt bị méo, lệch một bên, nụ cười không cân đối.
A (Arm – Cánh tay): Một bên tay hoặc chân đột ngột yếu, tê bì, không thể nâng lên hoặc giữ được.
S (Speech – Ngôn ngữ): Nói khó, nói ngọng, nói không rõ lời hoặc không hiểu được lời nói.
T (Time – Thời gian): Gọi cấp cứu 115 ngay khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ. Cần ghi nhớ thời điểm khởi phát triệu chứng để hỗ trợ quá trình điều trị.
Ngoài ra, người bệnh có thể xuất hiện các biểu hiện như đột ngột nhìn mờ, chóng mặt, mất thăng bằng, đau đầu dữ dội hoặc rối loạn ý thức.
Lưu ý: Khi nghi ngờ đột quỵ, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế có khả năng cấp cứu đột quỵ càng sớm càng tốt. Không tự ý cho người bệnh ăn uống, dùng thuốc hoặc áp dụng các biện pháp xử trí dân gian tại nhà.

Vai trò của phục hồi chức năng sau tai biến mạch máu não
Sau giai đoạn cấp cứu và điều trị ổn định, nhiều người bệnh phải đối mặt với các di chứng như liệt vận động, co cứng cơ, hạn chế tầm vận động khớp, rối loạn cảm giác, khó khăn trong giao tiếp và sinh hoạt.
Phục hồi chức năng đóng vai trò quan trọng trong quá trình điều trị, giúp người bệnh:
Cải thiện sức mạnh cơ và khả năng vận động tay, chân.
Hạn chế tình trạng co cứng cơ, teo cơ và cứng khớp.
Khôi phục khả năng ngồi, đứng, giữ thăng bằng và đi lại.
Cải thiện khả năng nói, giao tiếp và nuốt an toàn.
Tăng khả năng tự chăm sóc bản thân trong sinh hoạt hằng ngày.
Phòng ngừa các biến chứng do nằm lâu và giảm phụ thuộc vào người chăm sóc.
Việc phục hồi chức năng nên được triển khai sớm khi tình trạng người bệnh đã ổn định và có chỉ định của bác sĩ. Quá trình tập luyện cần được cá thể hóa, phù hợp với mức độ tổn thương, thể trạng và khả năng đáp ứng của từng người bệnh.

Các phương pháp phục hồi chức năng sau tai biến tại Bệnh viện Y học cổ truyền Nghệ An
Tại Bệnh viện Y học cổ truyền Nghệ An, người bệnh sau tai biến mạch máu não được thăm khám, đánh giá tình trạng sức khỏe và xây dựng chương trình phục hồi chức năng phù hợp. Việc kết hợp các phương pháp Y học cổ truyền với Y học hiện đại góp phần hỗ trợ cải thiện vận động, giảm đau, hạn chế co cứng và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.
Các phương pháp phục hồi chức năng được triển khai gồm:
Vận động trị liệu: Người bệnh được hướng dẫn thực hiện các bài tập phù hợp với khả năng, từ lăn trở, thay đổi tư thế, ngồi dậy, giữ thăng bằng, tập đứng, tập đi trong thanh song song đến luyện tập lên xuống cầu thang. Các bài tập giúp cải thiện sức mạnh cơ, khả năng phối hợp vận động và từng bước khôi phục chức năng vận động đã bị suy giảm.
Điện trị liệu và điện xung: Sử dụng các dòng điện trị liệu phù hợp nhằm kích thích hoạt động cơ, hỗ trợ cải thiện sức mạnh cơ, hạn chế teo cơ, giảm đau và hỗ trợ kiểm soát tình trạng co cứng.
Laser trị liệu và sóng ngắn: Là những phương pháp vật lý trị liệu được chỉ định nhằm hỗ trợ giảm đau, cải thiện tuần hoàn tại chỗ và hỗ trợ quá trình phục hồi của các mô tổn thương.
Siêu âm điều trị: Sử dụng sóng siêu âm trị liệu tác động lên các mô mềm, hỗ trợ giảm đau, cải thiện tuần hoàn tại chỗ và hỗ trợ phục hồi chức năng cơ, gân, khớp theo chỉ định chuyên môn.
Điện châm: Kết hợp châm cứu các huyệt vị với kích thích bằng dòng điện tần số thấp, góp phần hỗ trợ giảm đau, cải thiện tình trạng tê bì, co cứng cơ và hỗ trợ phục hồi chức năng vận động.
Xoa bóp, bấm huyệt: Sử dụng các kỹ thuật xoa bóp, day, ấn, bấm huyệt và vận động thụ động phù hợp nhằm thư giãn cơ, hạn chế cứng khớp, cải thiện tuần hoàn và hỗ trợ duy trì tầm vận động.
Phục hồi chức năng ngôn ngữ và nuốt: Người bệnh được hướng dẫn luyện tập phát âm, giao tiếp, phối hợp các cơ tham gia hoạt động nói và thực hiện các bài tập nuốt phù hợp. Mục tiêu là cải thiện khả năng giao tiếp, ăn uống an toàn và hạn chế nguy cơ sặc, viêm phổi do hít phải thức ăn hoặc dịch tiết.
Hoạt động trị liệu: Hướng dẫn người bệnh luyện tập các hoạt động sinh hoạt hằng ngày như mặc quần áo, vệ sinh cá nhân, đánh răng, cầm nắm đồ vật, sử dụng thìa, đũa và thực hiện những công việc phù hợp với khả năng. Qua đó, giúp người bệnh từng bước lấy lại tính tự lập.
Hướng dẫn và phối hợp với gia đình: Người nhà được hướng dẫn cách hỗ trợ người bệnh thay đổi tư thế, tập luyện tại nhà, phòng ngừa té ngã và chăm sóc đúng cách. Sự đồng hành, động viên và kiên trì của gia đình là yếu tố quan trọng giúp duy trì hiệu quả phục hồi.

Kiên trì tập luyện – Yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả phục hồi
Sau tai biến mạch máu não, não bộ có khả năng thích nghi và tái tổ chức hoạt động thông qua cơ chế mềm dẻo thần kinh (neuroplasticity). Nhờ đó, các vùng não còn chức năng có thể tham gia đảm nhận một phần nhiệm vụ của vùng não bị tổn thương.
Đặc biệt, những tháng đầu sau đột quỵ là giai đoạn có nhiều cơ hội cải thiện chức năng. Tuy nhiên, khả năng phục hồi của mỗi người bệnh khác nhau, phụ thuộc vào mức độ tổn thương não, tình trạng sức khỏe, thời điểm bắt đầu phục hồi chức năng và sự tuân thủ chương trình tập luyện.
Để đạt hiệu quả tốt, người bệnh cần:
Tuân thủ phác đồ điều trị và chương trình phục hồi chức năng của bác sĩ.
Tập luyện đều đặn, đúng kỹ thuật, tăng dần mức độ theo khả năng.
Duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý, bảo đảm đủ năng lượng và dưỡng chất.
Kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu.
Tái khám định kỳ và không tự ý ngừng điều trị khi thấy sức khỏe có dấu hiệu cải thiện.
Gia đình cần phối hợp chặt chẽ với nhân viên y tế, tạo môi trường sinh hoạt an toàn, khuyến khích người bệnh chủ động vận động và tránh tâm lý nóng vội trong quá trình phục hồi.

Bệnh viện Y học cổ truyền Nghệ An đồng hành cùng người bệnh trên hành trình phục hồi
Liệt nửa người và những di chứng sau tai biến mạch máu não là những tổn thương lớn về cả thể chất lẫn tinh thần. Tuy nhiên, bằng sự tiến bộ của y học, việc kết hợp các phương pháp Y học cổ truyền và Y học hiện đại trong phục hồi chức năng đang mở ra thêm nhiều cơ hội cải thiện sức khỏe cho người bệnh.
Tại Bệnh viện Y học cổ truyền Nghệ An, đội ngũ y, bác sĩ và kỹ thuật viên luôn nỗ lực đồng hành cùng người bệnh trong từng giai đoạn điều trị. Với sự kết hợp các phương pháp phục hồi chức năng, chương trình tập luyện phù hợp và sự phối hợp chặt chẽ giữa nhân viên y tế với gia đình, người bệnh được hỗ trợ từng bước cải thiện khả năng vận động, giao tiếp và sinh hoạt.
Phục hồi chức năng sau tai biến là một hành trình cần sự kiên trì, quyết tâm và đồng hành. Phát hiện sớm, điều trị đúng hướng và phục hồi chức năng kịp thời chính là những yếu tố quan trọng giúp người bệnh nâng cao chất lượng cuộc sống, từng bước lấy lại sự tự tin và hòa nhập cộng đồng.